Risicoparagraaf Jaarrekening 2021
Wetterskip Fryslân heeft bij het uitvoeren van haar activiteiten te maken met risico’s en onzekerheden. Om de continuïteit en de kwaliteit van de werkzaamheden en de financiële positie van het waterschap te borgen, voert Wetterskip Fryslân een actief risicomanagement. Dat is gericht op het tijdig identificeren van de belangrijkste risico’s en op het treffen van maatregelen om deze te beheersen. Risico’s worden afgedekt door procedures, verzekeringen of voorzieningen. Risico’s die niet afgedekt worden uit deze zaken worden afgedekt vanuit de algemene reserve. Naast de voor de bepaling van de weerstandscapaciteit geïdentificeerde risico’s zijn er nog incidentele risico’s die in deze paragraaf worden beschreven.
Risico's behorende bij de jaarrekening 2021
COVID-19
De gevolgen van de coronacrisis op de productie en financiën zijn voor alle taken van Wetterskip Fryslân zo goed mogelijk in beeld gebracht. Ondanks dat we al circa twee jaar met deze crisis te maken hebben, zijn de gevolgen voor de lange termijn, vanwege de grote onzekerheid hoe de pandemie zich de komende periode gaat ontwikkelen, lastig in te schatten. Het jaar 2021 kenmerkt zich met versoepelingen in de zomerperiode en extra maatregelen in het najaar. De ontwikkeling van de pandemie en haar gevolgen zijn op dit moment lastig in te schatten.
Ingangstoets Hoogwaterbeschermingsprogramma
Het doel van de ingangstoets is om de landelijke programmering van de HWBP-projecten stabieler te maken. De ingangstoets haalt een deel van de werkzaamheden en onderzoeken uit de verkenningsfase naar voren. Dat deel is dan waarschijnlijk niet meer subsidiabel. Wij doen in 2022 mee als pilot voor Schiermonnikoog (nader de beoordeling uitgevoerd is). Zo willen we invloed uitoefenen op de definitieve vorm van de ingangstoets en het subsidiabel maken van de kosten.
Risico's die van invloed zijn op toekomstige jaren
Meer regie binnen overheden op Water, Kust en Groen
Het UvW heeft een hernieuwde visie over het takenpakket en de regierol van Wetterskip Fryslân waarbij overstromingskaarten, maar ook kennis, vakmanschap en digitalisering een rol spelen. De opgave van het project is nog niet vastgesteld. Dit betekent dat het benodigde krediet ook nog niet bekend is. Het bedrag zoals deze nu in de HWPB programmering staat is voor de verwachte veiligheidsopgave het maximale bedrag.
Veenweidevisie
De Veenweidevisie geeft de doelen en maatregelen voor het veenweidegebied op hoofdlijnen aan. De uitvoering van dit programma is een proces waarbij verschillende actoren een belangrijke rol spelen. Hun belangen zijn soms heel verschillend. Daardoor kan weerstand en de nodige discussie ontstaan. Het verloop van het proces bepaalt mede het tempo van de uitvoering en daarmee van de inzet van middelen (geld en capaciteit). De kans bestaat dat er bij de uitvoering meer maatwerk nodig is dan oorspronkelijk voorzien was.
KRW-opgaven
De KRW-beslisnota 2015 bevat een maatregelenpakket voor de periode 2016-2021. Voor alle maatregelen geldt een resultaatsverplichting. Halen we het resultaat niet en een goede motivering ontbreekt, dan kan de Europese Unie een boete opleggen. Voor de uitvoering van de inrichtingsmaatregelen hebben we in veel gevallen grond nodig. Vaak gaat dit om stroken grond ten behoeve van de ecologische inrichting van watergangen. In de praktijk blijkt dat grondeigenaren moeilijk te bewegen zijn om grond beschikbaar te stellen voor KRW-doelen. Dit leidt tot lange processen. Het risico bestaat dat we het maatregelenpakket voor de periode 2016-2021 niet volledig in deze planperiode kunnen realiseren, en dat deze maatregelen dan in de planperiode 2022- 2027 gerealiseerd moeten gaan worden. Indien de maatregelen niet voor 2027 gerealiseerd zijn kan de EU sancties opleggen. Deze zijn op dit moment niet te kwantificeren.
Nadeelcompensatie omleggen persleidingen
Op 26 augustus 2020 is door de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State in hoger beroep uitspraak gedaan ter zake van de kosten van het verleggen van persleidingen bij de Centrale As en de provinciale weg N381. Wetterskip Fryslân is in het ongelijk gesteld met als grondslag dat de provincie de beleidsruimte toekomt om de schadeloosstelling, voor het verleggen van leidingen in eigendom bij de netbeheerders zoals het waterschap, te regelen zoals vastgelegd in de provinciale nadeelcompensatieverordening. Dit mede tegen de achtergrond van een liggingsduur van 33 jaar van de persleidingen die moesten worden verlegd als gevolg van de aanleg van de genoemde provinciale wegen, waaruit volgt dat dit tot het normale maatschappelijk risico behoort.
We beheren 814 kilometer persleidingen en 278 rioolgemalen in het afvalwater-transportstelsel. De afschrijvingslasten vormen samen met de instandhoudingskosten voor het transportstelsel het grootste deel van het jaarlijks budget. In de begroting zijn geen vervangingsinvesteringen en sloopkosten opgenomen. Extra kosten die ontstaan door breuken en andere calamiteiten vangen we op binnen het weerstandsvermogen. De oudste persleidingen zijn nu circa 55 jaar oud.
Ten behoeve van persleidingen wordt al vanaf het jaar 2000 die in het recente verleden en thans worden aangelegd zo veel als mogelijk een recht van opstal gevestigd.
Op RWZI Harlingen is een calamiteit opgetreden waarvoor de herstelkosten ongeveer € 300k bedragen. Het is onzeker of deze schade kan worden verhaald. De schade is tot op heden ten laste van het investeringskrediet verantwoord. De keuze over de definitieve schadeverantwoording moet nog worden gemaakt.
Ontwikkeling plaagsoorten
In februari 2018 is de Regeling exotenbestrijding verschenen. De verwachting was dat de provincie in lijn daarmee snel met beleidskaders zou komen voor exotenbestrijding (invasieve exoten, zowel flora als fauna). Naast het beleidskader is ook een uitvoeringskader nodig, inclusief financieringsafspraken met andere beheerders als Wetterskip Fryslân. Regulier overleg tussen provincie Fryslân en Wetterskip Fryslân heeft echter nog niet tot een concrete werkwijze geleid.
Om schade aan watersysteem en natuur te beperken, vraagt het voorkómen en bestrijden van plaagsoorten steeds meer aandacht. Hierbij sluiten we zoveel mogelijk aan bij Europees, landelijk en regionaal beleid. Ook werken we samen met andere betrokken partijen. De ontwikkeling van plaagsoorten verloopt vaak onvoorspelbaar en is bijvoorbeeld sterk afhankelijk van het weer. Mede als gevolg van de klimaatontwikkeling, zien we de kosten de laatste jaren toenemen. We proberen deze kosten te dekken uit de reguliere budgetten, maar sluiten niet uit dat de bestrijding in enig jaar tot een overschrijding leidt.
Na een strenge winter volstaat het reguliere budget. Na een zachte winter en een groeizaam voorjaar en zomer, kan een overschrijding oplopen tot € 1 miljoen.
PFAS
De nieuwe normen voor PFAS in grond en bagger kunnen leiden tot hogere kosten bij projecten en onderhoud waarbij grondverzet of afzet van bagger aan de orde is. Bij onderhoud geldt dit met name bij baggeren in stedelijk gebied. Hierbij is afzet van bagger op de kant vaak niet mogelijk en moet de bagger afgevoerd worden. De kosten hiervoor zijn momenteel in ontwikkeling. Ook bij baggeren nabij riooloverstorten moet de bagger afgevoerd worden. Voor het baggeren in het landelijk gebied lijken er weinig risico’s te zijn. Bij een verkenning in het beheergebied op twintig locaties bleek alle PFAS in de bagger ruimschoots onder de norm te zitten die geldt voor het verspreiden van bagger op de kant.
Bij projecten waarbij grondverzet aan de orde is (zoals bijvoorbeeld herstel van keringen), hebben we te maken met hogere onderzoekskosten en hogere kosten voor aanvoer van geschikte grond en de afvoer van grond. De kostenontwikkeling is sterk afhankelijk van de besluitvorming ten aanzien van PFAS
SDE Subsidie
Voor de energie besparende projecten maakt Wetterskip Fryslân gebruik van de Stimuleringsregeling Duurzame energie (= SDE-subsidie). De subsidievoorwaarden kunnen jaarlijks worden aangepast. Voor lopende projecten is een inschatting gemaakt van de mogelijk te ontvangen subsidie op energieopwekking op basis van de vigerende subsidievoorwaarden. Als er wijzigingen in de subsidievoorwaarden zijn, wordt het algemeen bestuur hiervan in kennis gesteld, inclusief de betekenis hiervan voor de lopende projecten.
Afvalstoffenheffing Slib
De afvalstoffenheffing op zuiveringsslib gaat niet door. Dit is de uitkomst van overleg tussen de waterschappen en het Rijk. Huidige marktpartijen hoeven voor de verwerking van zuiveringsslib deze belastingheffing niet af te dragen. Normaal gaat het om een heffing van € 33,15 per ton (2021). In ons geval zou een dergelijke belasting leiden tot een verhoging van de slibkosten met € 2,3 miljoen per jaar. Het risico blijft aanwezig dat een nieuw kabinet een herziening van deze vrijstelling op de agenda zet.
Drogehamstermieden
In het kader van de landinrichting Achtkarspelen-Zuid wordt er gewerkt aan een inrichtingsplan voor de Drogehamstermieden. Een integraal plan waarin natuur, water en recreatieve opgaven met elkaar worden gecombineerd. Het waterschap stemt de waterpeilen af op de functie van een gebied (functiebediening). De nieuwe inrichting gaat gepaard met een peilverhoging van maximaal 60 cm tot een niveau dat overeenkomt met het boezempeil. Het waterpeil wordt daarmee afgestemd op de te ontwikkelen natuurbeheertypen in het gebied. Het is een maatschappelijke opgave om de inrichting van de Drogehamstermieden af te stemmen op de natuurdoelen van en andere kansen in het gebied. Hiervoor is een hoger waterpeil noodzakelijk.
Ter plekke van de aanwezige rioolwaterpersleidingen is echter een hoger waterpeil ongewenst. Weliswaar levert de waterstandsverhoging volgens Wetterskip Fryslân geen verhoging van de kans op breuk van persleiding op, maar de gevolgen zijn wel ernstiger. Wetterskip Fryslân heeft een zakelijk recht gevestigd voor de persleidingen in dit gebied. Dat wil zeggen dat de grondeigenaar zich zal onthouden van al hetgeen het beheer en onderhoud van de leidingen schaadt. De beoogde peilverhoging schaadt het beheer en onderhoud van de betreffende persleidingen. Het omleggen van de persleidingen is een van de mogelijke uitvoeringsvarianten die de ontstane risico’s ten aanzien van transport kunnen opheffen.
Vervangingswaarde assets
De vervanging van de assets zegt iets over de omvang van de toekomstige investeringen en over de afschrijvingen. Een berekening op basis van het huidige areaal en actuele kostenkengetallen, om de vervangingswaarde van de assets van Wetterskip Fryslân te bepalen is weliswaar een theoretische exercitie, maar wel een exercitie die inzicht geeft in welke infrastructuur nodig is om wonen, werken en recreëren in het beheergebied mogelijk te maken en welke investeringskosten gemoeid gaan met de instandhouding ervan. Het hanteren van formele afschrijvingstermijnen uit de Verordening Waarderingsgrondslagen levert een balanstotaal op tegen vervangingsprijzen, en economische afschrijvingslasten. Deze verschilt echter van het balanstotaal en de afschrijvingen uit het Meerjaren Perspectief omdat die balans sterk historisch is bepaald. Actualisatie van de getallen laten een behoorlijke discrepantie zien tussen de werkelijkheid en het 'theoretische model'. Sturing op toekomstige vervangingsinvesteringen én nieuwe investeringen bepalend is voor een stabiele financiële basis in relatie tot een betrouwbare en bestendige uitvoering van de taken. Hiervoor is het noodzakelijk de komende periode de getallen te verfijnen en op basis hiervan keuzes te maken inzake beheerdoelen in relatie tot risico’s, afschrijvingstermijnen, fysieke herinrichting of hoogte van investeringen.